ગુજરાતમાં ગાંધીનગર જિલ્લાના કોબા ગામ ખાતે નવનિર્મિત સમ્રાટ સંપ્રતિ સંગ્રહાલયનું ઉદ્ઘાટન કર્યા પછી વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ જણાવ્યું હતું કે વિશ્વ અસ્થિરતા અને અશાંતિના જ્વાળાઓમાં ડૂબેલું છે ત્યારે આ સંગ્રહાલય શાંતિ અને અહિંસાનો મજબૂત સંદેશ આપે છે.
મોદીએ જણાવ્યું હતું કે આ સંગ્રહાલય ભારતની વિવિધતા અને એકતાની મુખ્ય શક્તિને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જે વેદ, પુરાણો, આયુર્વેદ, યોગ અને અન્ય દાર્શનિક પ્રવાહો જેવી પરંપરાઓને એકસાથે લાવે છે. આ એવી વસ્તુ છે જે ફક્ત ભારતમાં જ થઈ શકે છે.
મ્યુઝિયમ પાછળના ખ્યાલ પર પ્રકાશ પાડતા પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે સમ્રાટ સંપ્રતિ ફિલસૂફી અને શાસન વચ્ચેની કડીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. સમ્રાટ સંપ્રતિ એ ફક્ત એક ઐતિહાસિક રાજાનું નામ નથી. તેઓ ભારતની ફિલોસોફીને તેના વ્યવહાર સાથે જોડતા સેતુનું કામ કરે છે. આ સંગ્રહાલય આ વારસાને જાળવી રાખે છે અને દરેક પગલે ભારતની ઓળખ પ્રદર્શિત કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. સાત ગેલેરીઓ તરફ ધ્યાન દોરતા કહ્યું હતું કે તેઓ ભારતની વિવિધતા અને સાંસ્કૃતિક સમૃદ્ધિનો પ્રચાર કરે છે.
વારસાના સંરક્ષણનો ઉલ્લેખ કરતા મોદીએ કહ્યું હતુ કે ભૂતકાળમાં તક્ષશિલા અને નાલંદા જેવા પ્રાચીન શિક્ષણ કેન્દ્રોનો વિદેશી આક્રમણકારો દ્વારા નાશ કરવામાં આવ્યો ત્યારે ભારતે જ્ઞાનનો વિશાળ ખજાનો ગુમાવ્યો હતો. આક્રમણકારો દ્વારા મૂલ્યવાન હસ્તપ્રતો બાળી નાખવામાં આવી હતી, જેના કારણે માનવતાનો વિશાળ વારસો ખોવાઈ ગયો હતો.
કોબા ગામમાં શ્રી મહાવીર જૈન આરાધના કેન્દ્ર ખાતે નવનિર્મિત ‘સમ્રાટ સંપ્રતિ સંગ્રહાલય’નું નામ સમ્રાટ અશોકના પૌત્ર અને મૌર્ય શાસક સમ્રાટ સંપ્રતિ મહારાજ (224-215 બીસી)ના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેઓ જૈન ધર્મ અને ‘અહિંસા’ના સિદ્ધાંતનો પ્રચાર કરવા માટે જાણીતા હતાં. જૈન વારસા અને અહિંસાના મૂલ્યોને સમર્પિત આ સંગ્રહાલયમાં સાત ગેલેરીઓમાં ફેલાયેલી દુર્લભ કલાકૃતિઓ, પ્રાચીન હસ્તપ્રતો અને શિલ્પો છે, જે ભારતના આધ્યાત્મિક અને સાંસ્કૃતિક વારસાની ઝલક આપે છે.
મહાવીર જૈન આરાધના કેન્દ્ર સંકુલમાં સ્થિત આ સંગ્રહાલયમાં સાત અલગ અલગ વિભાગો છે, જે દરેક ભારતની સભ્યતા પરંપરાઓના અનન્ય પાસાઓને સમર્પિત છે. તે મુલાકાતીઓને સદીઓ જૂના જ્ઞાન અને વારસા દ્વારા વ્યાપક યાત્રા પ્રદાન કરે છે. સંગ્રહાલય પરંપરાગત પ્રદર્શનોને આધુનિક ડિજિટલ અને ઑડિયો-વિઝ્યુઅલ સ્થાપનો સાથે જોડે છે, જે મુલાકાતીઓ, સંશોધકો અને વિદ્વાનો માટે એક ઇમર્સિવ અને આકર્ષક અનુભવ બનાવે છે.
સંગ્રહાલય સદીઓ જૂના દુર્લભ અવશેષો, જૈન કલાકૃતિઓ અને પરંપરાગત વારસા સંગ્રહને સાચવે છે અને પ્રદર્શિત કરે છે. આમાં જટિલ રીતે બનાવેલા પથ્થર અને ધાતુના શિલ્પો, વિશાળ મંદિર પ્લેટો અને યંત્ર પ્લેટો, લઘુચિત્ર, ચાંદીના રથ, સિક્કા અને પ્રાચીન હસ્તપ્રતોનો સમાવેશ થાય છે; આ બધા સાત ભવ્ય ગેલેરીઓમાં પ્રદર્શિત થાય છે. વિશાળ રૂમમાં રાખવામાં આવેલ અને બે હજારથી વધુ દુર્લભ ખજાનો ધરાવતું, સંગ્રહાલય મુલાકાતીઓને જૈન ધર્મના ઉત્ક્રાંતિ અને તેના ઊંડા સાંસ્કૃતિક પ્રભાવની કાલક્રમિક સમજ મેળવવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
