ભારત વૈશ્વિક જીડીપી રેન્કિંગમાં છઠ્ઠા ક્રમે આવી ગયું છે અને બ્રિટનને ફરી પાંચમું સ્થાન હાંસલ કર્યું છે. 2024ની સરખામણીમાં ભારત એક ક્રમ નીચે ગયું છે. ઈન્ટરનેશનલ મોનિટરી ફંડ (IMF)ના લેટેસ્ટ ડેટાનું આ તારણ છે. જોકે વિશ્વમાં સૌથી ઝડપી આર્થિક વૃદ્ધિ ધરાવતા અર્થતંત્ર તરીકે ભારતે ટોચનું સ્થાન જાળવ્યું છે.
ભારતના સ્થાનમાં ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ આર્થિકવૃદ્ધિમાં અચાનક નરમાઇ નથી. તેનું મુખ્ય કારણ ડોલર સામે ભારતના રૂપિયામાં થયેલું ધોવાણ છે, કારણ કે વૈશ્વિક જીડીપી સામાન્ય રીતે ડોલરના સંદર્ભમાં ગણવામાં આવે છે. વર્તમાન ભાવે ભારતની GDP હવે 2025 માટે લગભગ £3.1 ટ્રિલિયન ($3.92 ટ્રિલિયન) અને 2026 માટે £3.3 ટ્રિલિયન ($4.15 ટ્રિલિયન) હોવાનો અંદાજ છે. આની સરખામણીમાં યુકેનો અંદાજ સમાન સમયગાળા દરમિયાન આશરે £3.2 ટ્રિલિયન ($4 ટ્રિલિયન) અને £3.4 ટ્રિલિયન ($4.26 ટ્રિલિયન) હોવાનો છે. આમ ભારત ભારતના જીડીપીના કદ કરતાં બ્રિટનના જીડીપીનું કદ વધી ગયું છે.
આ ઉલટફેર એ સમયગાળા પછી આવ્યો છે જ્યારે ભારતે યુકેને પાછળ છોડી દીધું હોવાના અહેવાલો વ્યાપકપણે આવ્યા હતાં અને જાપાનથી પણ આગળ નીકળી જવાનો અંદાજ હતો.
આ ઉલટફેરનું મુખ્ય કારણ ચલણ છે. ડોલર સામે ભારતના રૂપિયામાં એક વર્ષમાં આશરે 10 ટકાનો ઘટાડો થયો છે. વૈશ્વિક રેન્કિંગ ડોલરના સંદર્ભમાં ગણવામાં આવે છે, તેથી દેશમાં આર્થિક વૃદ્ધિ સ્થિર હોય ત્યારે પણ રૂપિયામાં ઘસારાને ભારતના GDPમાં ઘટાડો થાય છે. બીજી તરફ અમેરિકાના ડોલર સામે બ્રિટિશ પાઉન્ડ તુલનાત્મક રીતે સ્થિર રહ્યો છે, જેના કારણે યુકેને આર્થિક વૃદ્ધિમાં કોઈ નાટકીય ફેરફાર વગર ફાયદો થયો છે.
IMFનું એપ્રિલ અપડેટ આ બંને ગોઠવણોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. ભારત માટે તેના અંદાજો તેના ઓક્ટોબર આઉટલુકની તુલનામાં ઓછા કરવામાં આવ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, 2027 માટેનો અંદાજ લગભગ £3.6 ટ્રિલિયન ($4.58 ટ્રિલિયન) કરવામાં આવ્યો છે, જે અગાઉ લગભગ £3.9 ટ્રિલિયન ($4.96 ટ્રિલિયન) ની અપેક્ષાઓથી ઓછો છે.
વૈશ્વિક રેન્કિંગમાં ભારતનું સ્થાન સરક્યું હોવા થતાં વ્યાપક આર્થિક સ્થિતિમાં કોઇ નાટકીય બદલાવ આવ્યો નથી.
વર્તમાન અંદાજો સૂચવે છે કે ભારત 2027 સુધીમાં ખોવાયેલું સ્થાન પાછું મેળવી શકે છે તથા યુકે અને જાપાન બંનેને પાછળ છોડીને ચોથા સ્થાને પહોંચી શકે છે. જોકે, માર્જિન પાતળું છે. યુકે સાથેનો તફાવત લગભગ £90 બિલિયન ($113 બિલિયન) અને જાપાન સાથે લગભગ £14 બિલિયન ($17 બિલિયન) હોવાનો અંદાજ છે. તેનાથી વધુ ચલણના આંચકા અથવા સુધારા માટે બહુ ઓછી જગ્યા રહે છે.
જાપાન હાલ માટે આગળ છે, તેની અર્થતંત્ર 2025માં લગભગ £3.5 ટ્રિલિયન ($4.43 ટ્રિલિયન) હોવાનો અંદાજ છે. ભારતનું રેન્કિંગ હજુ પણ ઉપર આવવાની અપેક્ષા છે, પરંતુ તે અગાઉના અંદાજોની તુલનામાં ઓછું નિશ્ચિત અને થોડું મોડું લાગે છે.
જોકે ભારત હજુ પણ 2031 સુધીમાં જર્મનીને પાછળ છોડીને વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનવાના માર્ગ પર છે. પરંતુ આ સીમાચિહ્ન હાંસલ કરવામાં એક કે વર્ષનો અગાઉના અંદાજ કરતાં વધુ સમય લાગશે.
