ગુજરાત સરકારે બુધવાર, 18 માર્ચે રાજ્ય વિધાનસભામાં ‘ગુજરાત સમાન નાગરિક સંહિતા, 2026’ બિલ રજૂ કર્યું હતું. આ બિલમાં ધર્મને ધ્યાનમાં રાખ્યા વગર લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસા અને લિવ-ઇન સંબંધો અંગે એકસમાન કાયદા માળખુ બનાવવાની દરખાસ્ત છે. નવા બિલની જોગવાઈ મુજબ લિવ-ઇન સંબંધોનું તથા તેમાં અલગ થવા અંગે ફરજિયાત રજિસ્ટ્રેશન કરાવવું પડશે. આ બિલમાં એવી જોગવાઈ છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ પોતાના જીવનસાથી જીવિત હોય ત્યારે બીજા લગ્ન કરી શકશે નહીં. એટલે કે બહુપત્નીત્વ પર પ્રતિબંધ મૂકે છે.
રાજ્ય દ્વારા નિયુક્ત પેનલ દ્વારા રાજ્યમાં સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC)ના અમલીકરણ અંગેનો અંતિમ અહેવાલ મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલને સુપરત કર્યાના એક દિવસ પછી નાયબ મુખ્યપ્રધાન હર્ષ સંઘવીએ આ બિલ રજૂ કર્યું હતું. આ બિલ પર બજેટ સત્રના છેલ્લા દિવસે 24 માર્ચે ચર્ચા થવાની અને તેને મંજૂરી મળવાની ધારણા છે.
વિધાનસભાની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર અપલોડ કરાયેલા બિલ દસ્તાવેજમાં જણાવાયું છે કે તે અનુસૂચિત જનજાતિના સભ્યો અને અમુક જૂથોને લાગુ પડશે નહીં, જેમના પરંપરાગત અધિકારો બંધારણ હેઠળ સુરક્ષિત છે. આ બિલનો ઉદ્દેશ્ય એક સમાન કાનૂની માળખું બનાવવાનો છે.
તેની મુખ્ય જોગવાઈઓમાં બહુપત્નીત્વ પર પ્રતિબંધ તથા લગ્ન માટે પુરુષો માટે ઓછામાં ઓછી ઉંમર 21 વર્ષ અને સ્ત્રીઓ માટે 18 વર્ષની ઉંમરનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં લગ્ન અને છૂટાછેડાના હુકમનામાની નોંધણી ફરજિયાત કરાઈ છે. જેનું પાલન ન કરવા બદલ દંડની જોગવાઈ છે, જોકે નોંધણી ન કરાવવાથી લગ્ન અમાન્ય થશે નહીં.
બિલમાં લિવ-ઇન સંબંધોની નોંધણી, આવા સંબંધોમાંથી જન્મેલા બાળકોની માન્યતા અને ભરણપોષણના અધિકારો, તેમજ આવી વ્યવસ્થાઓની નોંધણી અને સમાપ્તિ માટેની પ્રક્રિયાઓ માટેની જોગવાઈઓ પણ છે.
કૃષિ પ્રધાન અને સરકારના પ્રવક્તા જીતુ વાઘાણીએ કેબિનેટ બેઠક બાદ પત્રકારોને જણાવ્યું કે યુસીસી બિલ વિધાનસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. ગૃહમાં વધુ ચર્ચા થશે. દરેક વ્યક્તિ પોતાના મંતવ્યો શેર કરી શકે છે. યુસીસી બિલ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ કાયદો છે. અમારી સરકારે દરેક નાગરિકને સમાન અધિકાર મળે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ બિલ લાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. ગુજરાતના લોકો આવા કાયદાની રાહ જોઈ રહ્યા હતા અને તેનાથી બધાને ફાયદો થશે.
સૂચિત કાયદો સમગ્ર રાજ્યમાં લાગુ પડશે અને તેની પ્રાદેશિક મર્યાદાની બહાર રહેતા ગુજરાતના રહેવાસીઓને પણ લાગુ પડશે.
આ બિલમાં એવી જોગવાઈ છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ પોતાના જીવનસાથી જીવિત હોય ત્યારે બીજા લગ્ન કરી શકશે નહીં. આ બિલ બાળક, જીવનસાથી, સંપત્તિ, વસિયતનામા અને લિવ-ઇન રિલેશનશિપ જેવા મુખ્ય શબ્દોને વ્યાખ્યાયિત કરે છે, અને લગ્નથી અથવા લગ્ન વગર જન્મેલા બાળકોને કાનૂની માન્યતા આપે છે. દત્તક લીધેલા બાળકોને પણ સમાન હક મળશે.
